“Marunong ka pala magbilang.”

“Jane.”

Tumayo siya sa kama.

“Buntis ka?”

“Hindi ko pa alam nang hundred percent. Magpapa-check tayo.”

Hindi siya gumalaw.

“Jake?”

Bigla niya akong niyakap.

Napakalakas.

“Aray!”

“Sorry!”

Binitawan niya ako agad.

Pareho kaming natawa.

At saka siya umiyak.

Mas malala kaysa noong gabing umamin siya.

“Love, bakit ikaw umiiyak? Ako dapat.”

“Hindi ko alam.”

“Hindi pa confirmed!”

“Ewan ko!”

Kinahapunan, nagpunta kami sa doktor.

Confirmed.

Buntis ako.

Tahimik si Jake buong biyahe pauwi.

Akala ko may problema.

“Okay ka lang?”

“Oo.”

“Bakit tahimik ka?”

“May iniisip lang.”

“Ano?”

Tumingin siya sa akin.

“Naalala ko yung sinabi ko sa ‘yo dati.”

“Alin?”

“Na baka hindi kita mabigyan ng anak.”

Hinawakan ko ang kamay niya.

“Jake.”

“Hm?”

“Hindi naman kita pinili dahil sa magiging anak natin.”

Tumango siya.

“Alam ko.”

“Pinili kita dahil ikaw ka.”

Ngumiti siya.

“Corny.”

“Aba!”

Tumawa siya.

“Pero gusto ko.”

Makalipas ang ilang buwan, ipinanganak ang anak naming babae.

Si Julia.

Noong unang beses siyang kargahin ni Jake, hindi niya alam kung saan ilalagay ang kamay.

“Jane! Parang mababali!”

“Hindi ‘yan biscuit!”

“Ang liit!”

“Jake, anak mo ‘yan.”

“Oo nga kaya natatakot ako!”

Pinanood ko siyang hawakan si Julia na para bang pinakamahalagang bagay iyon sa buong mundo.

At naalala ko ang unang gabi ng kasal namin.

Yung likod niyang nakaharap sa akin.

Yung distansya sa gitna ng kama.

Yung mga gabing iniisip kong baka hindi niya ako mahal.

Kung may isang bagay akong natutunan, ito siguro iyon:

May mga katahimikan na hindi kawalan ng pagmamahal.

Minsan, takot lang iyon na hindi marunong magsalita.

Pero hindi rin sapat ang pagmamahal kung puro pagtatago.

Kaya nang lumaki nang kaunti si Julia at minsang nagtanong ang isang kaibigan ko kung ano raw ang sikreto ng marriage namin, natawa ako.

“Secret?”

“Oo.”

“Wala.”

“Impossible.”

“Meron pala.”

“Ano?”

“Kapag may problema, huwag mong hulaan kung ano ang iniisip ng asawa mo.”

Napangiti siya.

“Yun lang?”

“Hindi. Huwag ding mag-away nang gutom.”

Tumawa kami.

At totoo iyon.

Mas maraming away namin ni Jake ang natapos sa pagkain kaysa sa romantic na usapan.

Ganito yata talaga ang buhay mag-asawa.

Hindi laging bulaklak.

Hindi laging malalim na usapan sa ilalim ng buwan.

Minsan nagtatalo kayo kung sino ang hindi nagsara ng toothpaste.

Minsan nagtatampo dahil hindi nagreply.

Minsan tahimik kayong kumakain ng pansit pagkatapos ng away dahil pareho kayong gutom.

Pero sa gitna ng lahat ng iyon…

pinipili pa rin namin ang isa’t isa.

Makalipas ang tatlong taon, nagkaroon kami ng pangalawang anak.

Lalaki naman.

At noong araw na ipinanganak siya, nakaupo si Jake sa tabi ko sa ospital habang hawak si Julia sa isang kamay at ang baby namin sa kabila.

“Love,” sabi niya.

“Ano?”

“Salamat.”

“Para saan?”

“Sa hindi mo pag-alis.”

Napatingin ako sa kaniya.

“Umalis ako.”

“Bumalik ka naman.”

“Oo.”

“Bakit?”

Napaisip ako.

Maraming sagot.

Dahil mahal ko siya.

Dahil nakita kong nagsisisi siya.

Dahil pinili niyang harapin ang problemang ilang taon niyang tinatakasan.

Pero hindi ko sinabi lahat.

“Siguro dahil cute dimples mo.”

Natawa siya.

“Yun lang?”

“Yun lang.”

“Grabe ka.”

Lumapit siya at hinalikan ako sa noo.

Parehong halik na ibinibigay niya noong unang buwan ng kasal namin.

Pero ngayon, iba na ang pakiramdam.

Wala nang tanong.

Wala nang pader.

Wala nang lihim sa pagitan namin.

At minsan, kapag tulog na ang dalawang bata at tahimik na ang bahay, tinutukso ko pa rin siya.

“Naalala mo nung one month tayong kasal?”

“Jane, huwag na.”

“Hindi mo ako ginagalaw.”

“Please.”

“Akala ko may kabit ka!”

“Alam ko.”

“Akala ko nga baka ayaw mo sa babae.”

“Jane!”

Tawa ako nang tawa habang namumula siya.

“Ang sama mo talaga.”

“Bakit? Totoo naman.”

Hinagisan niya ako ng unan.

At doon ko nakikita kung gaano kalayo na ang narating namin mula sa dalawang taong dating nagmamahalan pero parehong takot magtanong ng mahihirap na bagay.

Hindi naging perpekto ang marriage namin.

Hanggang ngayon hindi.

May tampuhan.

May pagod.

May araw na gusto kong batuhin siya ng medyas dahil kung saan-saan iniiwan.

May araw namang ako ang makulit.

Pero natutunan naming hindi kailangang maging perpekto para maging masaya.

Kailangan lang maging totoo.

At marunong bumalik sa isa’t isa pagkatapos ng gulo.

Isang gabi, nasa balkonahe kami habang tulog ang mga bata.

Babalik na naman siya sa barko makalipas ang ilang araw.

“Jane.”

“Hm?”

“Kung makikilala mo ulit ako noong 2023, sasagutin mo pa rin ba ako?”

Nagkunwari akong nag-isip.

“Depende.”

“Sa?”

“Kung guwapo ka pa rin.”

Napailing siya.

“Seryoso.”

Tumingin ako sa kaniya.

Oo.

Sasagutin ko pa rin siya.

Pero kung maibabalik ko ang panahon, may babaguhin ako.

Sasabihin ko sa dating Jane na huwag matakot magtanong.

At sasabihin ko sa dating Jake na hindi kailangang magpanggap na matapang para mahalin.

Minsan kasi, ang pinakamatapang na bagay na magagawa ng isang tao ay iyong simpleng pag-amin—

“Takot ako.”

At ang pinakamasarap marinig mula sa taong mahal mo ay hindi palaging,

“Kayang-kaya natin.”

Minsan mas totoo ang—

“Hindi ko rin alam kung paano. Pero nandito ako.”

Hinawakan ni Jake ang kamay ko.

Sa loob ng bahay, biglang umiyak ang bunso.

Napapikit ako.

“Ikaw.”

“Ako?”

“Oo. Ikaw ang tatay.”

“Pareho tayong magulang!”

“Bukas na ako.”

“Jane!”

Tumakbo siya papasok habang natatawa ako.

Makalipas ang ilang segundo, narinig ko siyang kinakantahan ang anak namin.

Sintunado.

Sobra.

Napailing ako habang nakatingin sa madilim na langit.

Minsan pala, ang happy ending ay hindi isang engrandeng eksena.

Hindi kasal.

Hindi singsing.

Hindi kahit pagkakaroon ng anak.

Minsan ang happy ending ay isang ordinaryong gabi.

Magulo ang sala.

May dalawang bote ng gatas sa mesa.

May medyas na naman si Jake sa sahig.

At naririnig ko mula sa kwarto ang lalaking minsang takot na takot bumuo ng pamilya…

kinakantahan ngayon ang anak namin para makatulog.

Pumasok ako sa loob.

Pagkakita niya sa akin, bumulong siya.

“Love, tulog na.”

Tiningnan ko ang baby.

Tulog nga.

“Galing mo ah.”

Ngumiti siya.

Lumabas ang dalawang dimples na dahilan kung bakit ako unang nahulog sa kaniya sa maliit na screen ng cellphone maraming taon na ang nakalipas.

Lumapit ako.

Hinalikan ko siya sa pisngi.

“Love?”

“Ano?”

“Wala.”

“May sasabihin ka.”

“Wala nga.”

“Jane.”

Ngumiti ako.

“Mahal kita.”

Napangiti rin siya.

“Mahal din kita.”

At sa pagkakataong iyon, wala nang kailangang ipagtapat.

Alam na namin ang mga sugat.

Alam ang mga kahinaan.

Alam pati ang mga nakakainis na ugali ng isa’t isa.

At pinili pa rin naming manatili.

Hindi dahil madali.

Kundi dahil pagkatapos ng lahat ng takot, pagtatampo, pag-iyak at paghilom…

nakagawa rin kami ng tahanang wala sa plano naming dalawa noong una kaming nag-usap sa cellphone.

Isang tahanang maingay.

Magulo.

Minsan nakakapagod.

Pero puno.

Puno ng tawanan.

Puno ng katotohanan.

At higit sa lahat—

puno ng pagmamahal.