Tatlong taon noong senior high school sa Cebu, buwan-buwan ay may 12,000 pesos na ipinapadala ang madrasta ko sa e-wallet ng kapatid kong lalaki sa ama.
Habang ako, 1,500 pesos lang para sa buong buwan ng pagkain at pamasahe sa jeepney.

—“Kapag marunong magtipid ang babae, mas madali siyang makakapag-asawa ng mayaman.”

May mga gabing tubig lang ang laman ng tiyan ko para makatulog.

Pero hindi ako ang batang minahal sa bahay na iyon.

Ako si Althea Ramirez.

Kasama ko sa bahay ang tatay ko, madrasta ko, at ang stepbrother kong si Dylan sa isang dalawang palapag na bahay sa Quezon City, Manila.

Sa loob ng tatlong taon sa senior high school, alas singko pa lang ng umaga ay gumigising na ang madrasta ko para ipaghanda ng almusal si Dylan.

Steak.
Malasadong itlog.
Imported na gatas.

Samantalang ang sa akin ay madalas malamig na kanin na may toyo.

Kapag kumuha pa ako ng isang itlog, agad siyang sisimangot.

—“Ang dami mong kumain. Babae ka lang naman.”

Tahimik lang na nagbabasa ng diyaryo ang tatay ko.

Hindi siya kailanman nagsalita para sa akin.

Nag-aaral si Dylan sa isang mamahaling international school sa Makati.

Habang ako naman ay pumapasok sa pampublikong paaralan malapit sa Tondo at kailangang sumakay ng dalawang jeep araw-araw.

Kapag tag-ulan sa Maynila, parang impiyerno ang biyahe.

May isang beses na halos isang oras akong nakatayo sa ilalim ng bubong ng isang maliit na sari-sari store dahil kulang ang pera ko sa pamasahe.

Mataas ang lagnat ko noon.

Tinawagan ko ang tatay ko.

—“Tay… pwede po bang makahingi ng dagdag na pera? Nilalagnat po ako…”

Tahimik ang kabilang linya sa loob ng ilang segundo.

Pagkatapos ay narinig ko ang boses ng madrasta ko.

—“Nagre-review si Dylan para sa SAT. Huwag mo nang istorbohin ang tatay mo.”

Pagkatapos noon ay pinatay na nila ang tawag.

Gabing iyon, nilalagnat akong gumagawa ng assignment gamit lang ang ilaw na pumapasok mula sa poste sa labas ng bintana dahil isang linggo nang pundido ang bombilya sa kwarto ko.

Walang nagpalit para sa akin.

…

Nang lumabas ang resulta ng college entrance exams sa Pilipinas, bumagsak si Dylan sa Ateneo — ang paaralang buong yabang na ipinagmamalaki ng tatay ko sa mga kamag-anak.

Samantalang ako naman ay naging top passer sa kursong Computer Engineering sa University of the Philippines Diliman.

Nang gabing iyon, nagkaroon ng salu-salo sa bahay.

Pero hindi iyon para sa akin.

Palakad-lakad ang tatay ko habang may hawak na beer at paulit-ulit na sinasabi sa mga kamag-anak:

—“Minalas lang ang anak kong lalaki. Sigurado akong makakabawi siya sa susunod na taon.”

Abala naman ang madrasta ko sa pagsasalin ng hipon sa plato ni Dylan.

Pinupunasan pa niya ang bibig nito na parang bata.

Habang ako ay tahimik lang sa sulok ng mesa, may malamig na pancit sa harapan.

Lumapit ang tita ko at nagtanong:

—“Althea, anong university mo?”

Bago pa ako makasagot, sumagot na agad ang tatay ko.

—“Ordinaryong technical school lang.”

Tumingin ako sa kanya.

Alam niyang UP Diliman ang pinasukan ko.

Pero ayaw niya iyong banggitin.

Dahil hindi ako ang anak na ipinagmamalaki niya.

…

Nang gabing umalis na ang lahat ng bisita, narinig kong nag-uusap ang tatay ko at madrasta ko sa sala.

—“Na-enroll ko na si Dylan sa review center.”

—“Magkano?”

—“Dalawang daang libong piso.”

Huminga nang malalim ang madrasta ko.

—“Ang mahal.”

—“Investment iyon para sa anak nating lalaki.”

Nakatayo ako sa likod ng pinto ng kwarto ko habang mahigpit ang hawak sa kamay ko.

Wala pang anim na metro kuwadrado ang kwarto ko.

Walang aircon.

Walang study table.

Tatlong taon akong nakadapa sa kama habang nag-aaral.

Makapal na ang kalyo sa kanang pulso ko dahil sa tigas ng kutson.

Binuksan ko ang luma kong cellphone.

May email mula sa University of the Philippines.

“Congratulations. Napili ka para sa full research scholarship program para sa outstanding students.”

Matagal kong tinitigan ang email.

Pagkatapos ay lumabas ako ng kwarto.

Abala pa rin ang tatay ko sa pagkukwenta ng gastos para sa review ni Dylan.

—“Tay.”

—“Ano?”

—“Kailangan ko po ng laptop para sa college.”

Kumunot ang noo niya.

—“Wala bang computer laboratory diyan?”

—“Required pong may sariling laptop sa course ko.”

—“Bumili ka na lang ng mura.”

Biglang sumingit ang madrasta ko.

—“Gamitin mo na lang yung lumang laptop ni Dylan.”

Napatingin ako sa sofa.

Naroon ang bagong MacBook ni Dylan na binili lang noong nakaraang buwan.

Habang naglalaro siya sa bago niyang iPad.

Mahina kong tinanong:

—“Nasaan po yung luma niyang laptop?”

Mabilis sumagot ang madrasta ko.

—“Naibenta na.”

Iwinagayway lang ng tatay ko ang kamay niya.

—“Babae ka lang naman. Hindi mo kailangan ng mamahaling gamit.”

Tumahimik ako sandali bago ako kumuha ng isang sobre mula sa bag ko.

Inilapag ko iyon sa mesa.

Sulatan iyon mula sa isang exchange student program sa Singapore.

Sagot nila lahat.

Pati pamasahe sa eroplano.

Kinuha iyon ng tatay ko at mabilis na binasa.

Bahagyang nagbago ang mukha niya.

Parang ngayon lang niya totoong tiningnan ang mga achievement ko.

Pero biglang tumawa si Dylan.

—“Babaeng mag-aaral ng engineering sa abroad? Sino namang mag-aasawa diyan?”

Tumawa rin ang madrasta ko.

Ibinalik ng tatay ko ang sobre sa mesa.

—“Bakit ka pa pupunta sa malayo? Uuwi ka rin naman pagkatapos.”

Matagal ko siyang tinitigan.

Pagkatapos ay mahina akong nagsalita.

—“Kung si Dylan po ang nakakuha niyan… sasabihin niyo rin po ba iyon?”

Biglang natahimik ang buong sala.

Kumunot ang noo ng tatay ko.

—“Kinukumpara mo ba ang sarili mo sa kapatid mo?”

Hindi pa ako nakakasagot nang biglang may humintong sasakyan sa labas ng bahay.

Isang itim na SUV ang huminto sa tapat ng gate.

May lalaking naka-amerikana ang bumaba habang may dalang makapal na folder.

Malakas niyang tanong:

—“Dito po ba nakatira si Althea Ramirez?”

Natigilan ako.

Diretso niya akong tiningnan bago nagsalita.

—“Galing kami sa Singapore Tech Global scholarship office.”

—“May kailangan po kaming kumpirmahin sa iyo ngayong gabi.”

At nang buksan niya ang folder…

Biglang nagbago ang mukha ng tatay ko.

Nang buksan ng lalaking naka-amerikana ang makapal na folder, agad kong nakita ang logo ng Singapore Tech Global sa ibabaw ng mga dokumento.

Tahimik ang buong sala.

Tanging tunog lang ng electric fan at mahihinang putok ng ulan sa bubong ang maririnig.

Tumingin ang lalaki sa akin.

—“Ikaw si Althea Ramirez?”

—“Opo.”

Ngumiti siya nang bahagya saka iniabot sa akin ang isang papel.

—“Congratulations. Ikaw ang napili bilang isa sa limang international scholars sa buong Southeast Asia para sa Advanced Engineering Leadership Program.”

Napakurap ako.

Parang hindi agad nagsink in sa isip ko ang mga sinabi niya.

Samantalang sa likod ko, unti-unting tumigas ang mukha ng tatay ko.

Nagpatuloy ang lalaki.

—“Covered ng programa ang full tuition, housing sa Singapore, allowance, at internship sa partner companies namin.”

Halos mawalan ako ng boses.

Allowance.

Housing.

Internship.

Mga bagay na kailanman ay hindi ko pinangarap dahil buong buhay ko, tinuruan akong magkasya sa kakarampot.

Narinig kong tumayo ang tatay ko mula sa sofa.

—“Sandali lang.”

Lumapit siya at kinuha ang papel mula sa kamay ko.

Mabilis niyang binasa ang laman noon.

Unti-unting nag-iba ang ekspresyon niya.

Hindi na iyon simpleng pagkainis.

May halo nang pagkabigla.

At takot.

—“Magkano lahat ng scholarship na ito?” tanong niya.

Sumagot ang lalaki.

—“Humigit-kumulang nasa anim na milyong piso po ang kabuuang halaga.”

Biglang napalingon sa akin si Dylan.

Maging ang madrasta ko ay tila hindi makapaniwala.

Anim na milyon.

Sa bahay naming iyon, ang perang ganoon kalaki ay para lamang sa mga taong ipinagmamalaki.

Hindi para sa akin.

Hindi para sa babaeng pinakain nila ng toyo at malamig na kanin sa loob ng maraming taon.

Ngumiti muli ang lalaki.

—“Actually, Miss Althea, may isa pa pong bagay.”

Naglabas siya ng isa pang envelope.

—“May recommendation po mula sa University of the Philippines ang application ninyo para sa global technology summit sa Tokyo next year.”

Parang huminto ang oras.

Tokyo.

Singapore.

Internship.

Scholarship.

Mga salitang dati ay sa internet ko lang nakikita habang nakaupo ako sa madilim kong kwarto.

Biglang tumikhim ang tatay ko.

Pagkatapos ng ilang segundo, pilit siyang ngumiti.

—“Hindi agad nagsabi itong anak ko eh.”

Anak ko.

Napakabigat pakinggan ng mga salitang iyon.

Dahil sa loob ng maraming taon, hindi niya ako itinuring na anak.

Isa lang akong dagdag-gastos sa bahay.

Ngunit ngayong may mga taong nakasuot ng mamahaling suit na nakatayo sa sala namin dahil sa akin, saka lang niya naalala ang salitang iyon.

Tumayo si Dylan.

—“Teka nga, bakit siya?”

Halatang hindi niya matanggap.

—“Mas matalino naman ako sa kanya noong bata kami.”

Tahimik akong napangiti.

Noong bata kami.

Oo.

Noong bata pa kami, pareho pa kaming may chance mahalin nang patas.

Pero habang lumalaki kami, unti-unti nilang itinuro sa kanya na siya ang mahalaga.

At itinuro naman nila sa akin na kailangan kong mabuhay nang hindi umaasa.

Muling nagsalita ang lalaki mula sa scholarship office.

—“We reviewed Miss Ramirez’s records. Consistent top student po siya mula elementary hanggang senior high.”

Tumigil siya sandali bago tumingin sa tatay ko.

—“Frankly speaking, bihira po kami makakita ng estudyanteng ganito kataas ang performance kahit kulang sa resources.”

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa buong sala.

Alam nilang kulang ako sa resources.

Alam nilang hindi ako galing sa mayamang pamilya.

At sa unang pagkakataon sa buhay ko, may taong nagsabi niyon nang malakas sa harap ng tatay ko.

Tahimik ang tatay ko.

Masyadong tahimik.

…

Pagkaalis ng mga tao mula Singapore Tech Global, wala ni isa sa amin ang agad nagsalita.

Nakaupo lang ako sa sofa habang hawak ang envelope.

Pakiramdam ko ay nanginginig pa rin ang mga kamay ko.

Pagkatapos ng ilang minuto, biglang nagsalita ang madrasta ko.

—“Althea… dapat pala sinabi mo agad.”

Napatingin ako sa kanya.

Gusto kong matawa.

Tatlong taon akong umuuwi na basa sa ulan.

Tatlong taon akong nagtitiis sa gutom.

Tatlong taon akong walang sariling mesa.

At ngayon lang nila gustong makinig.

Lumapit ang tatay ko at umupo sa tapat ko.

—“Kailan alis mo?”

Maikli lang ang tanong niya.

Pero alam kong marami iyong gustong sabihin.

—“Dalawang buwan po.”

Tumango siya.

Tahimik ulit.

Pagkatapos ay bigla niyang sinabi:

—“Kailangan mo bang bumili ng gamit?”

Halos hindi ako makapaniwala sa narinig ko.

Ito yata ang unang beses sa buong buhay ko na tinanong niya kung may kailangan ako.

Pero huli na.

Masyado nang huli.

Mahinahon akong sumagot.

—“Hindi na po. Sasagutin na nila lahat.”

Muli siyang natahimik.

At sa unang pagkakataon, nakita kong tila hindi niya alam kung paano ako kakausapin.

…

Lumipas ang mga linggo.

Habang si Dylan ay pilit na nagre-review para sa retake exam, ako naman ay abala sa pag-aasikaso ng requirements ko para sa Singapore.

Halos gabi-gabi akong nasa UP Diliman para sa orientation.

Doon ko unang naranasang makasama ang mga taong hindi tumitingin sa akin bilang pabigat.

Isang gabi, habang palabas ako ng engineering building, may tumawag sa akin.

—“Althea!”

Paglingon ko, nakita ko si Professor Villanueva — ang dean ng department.

Lumapit siya dala ang ilang papeles.

—“May recommendation ka para sa international robotics team.”

Natigilan ako.

—“Ako po?”

Ngumiti siya.

—“You earned it.”

Simple lang ang mga salitang iyon.

Pero pakiramdam ko, iyon ang unang pagkakataong may naniwala sa kakayahan ko nang walang kondisyon.

Hindi dahil babae ako.

Hindi dahil may maipagmamalaki silang anak.

Kundi dahil pinaghirapan ko iyon.

…

Pag-uwi ko sa bahay nang gabing iyon, nadatnan kong nag-aaway sina Dylan at ang tatay ko.

Narinig ko agad ang sigaw ni Dylan mula sa sala.

—“Ayoko nang mag-review! Hindi ko naman gustong maging engineer!”

Tahimik akong napatigil sa pintuan.

Hindi ako agad pumasok.

Narinig kong bumigat ang boses ng tatay ko.

—“Ano?”

—“Ikaw lang naman may gusto niyan! Simula bata ako, ikaw lahat ang pumili!”

Tahimik.

Pagkatapos ay tumawa si Dylan nang mapait.

—“Hindi mo ba napapansin? Mas magaling talaga si Althea kaysa sa akin.”

Parang may kung anong bumagsak sa loob ng sala.

Hindi ako gumalaw.

Hindi rin ako huminga.

Narinig ko ang mahinang boses ng tatay ko.

—“Anong sinasabi mo?”

—“Totoo naman.”

Ngayon lang nagsalita nang ganoon si Dylan.

Hindi siya lasing.

Hindi rin siya galit.

Pagod lang siya.

—“Kahit anong tutor ilagay mo sa akin, hindi ako magiging katulad niya.”

Mahabang katahimikan.

Pagkatapos ay narinig ko ang basag na boses ng tatay ko.

—“Ginawa ko lang naman lahat para sa’yo.”

—“Oo. Pero habang ginagawa mo iyon… hindi mo napansing nawawala na si Ate.”

Nang marinig ko iyon, biglang kumirot ang dibdib ko.

Ate.

Ngayon lang niya ako tinawag nang ganoon.

…

Hindi ko sinabi sa kanila na narinig ko lahat.

Tahimik lang akong dumaan paakyat ng kwarto.

Pero gabing iyon, hindi ako makatulog.

Hindi dahil masaya ako.

Kundi dahil sa unang pagkakataon… may umamin din sa wakas.

Hindi ako baliw.

Hindi ko inimbento ang lahat ng sakit na dinanas ko.

Talagang nakita nila.

At pinili nilang huwag pansinin.

…

Dumating ang araw ng flight ko.

Maaga akong nagising.

Maliit lang ang dala kong gamit.

Ilang damit.

Mga lumang notebook.

At iyong luma kong bolpen na tumutulo ang tinta noong high school.

Ayaw ko iyong iwan.

Parang simbolo iyon ng lahat ng tiniis ko.

Paglabas ko ng kwarto, nadatnan kong gising na ang tatay ko.

Tahimik siyang nakaupo sa sala.

May isang kahon sa mesa.

—“Para sa’yo.”

Dahan-dahan ko iyong binuksan.

Sa loob ay isang bagong laptop.

Hindi ko agad alam ang sasabihin.

Tahimik siyang umiwas ng tingin.

—“Hindi ko alam kung anong model ang kailangan mo.”

Matagal akong hindi nakapagsalita.

Pagkatapos ay mahina kong sinabi:

—“Salamat po.”

Tumango lang siya.

Pero bago ako tuluyang lumabas ng bahay, bigla siyang nagsalita.

—“Althea.”

Huminto ako.

Basag ang boses niya.

—“Pasensya ka na.”

Parang may humigpit agad sa lalamunan ko.

Buong buhay ko, iyon lang naman ang gusto kong marinig.

Hindi pera.

Hindi regalo.

Hindi espesyal na trato.

Kundi iyong simpleng pag-amin na nasaktan nila ako.

Dahan-dahan akong lumingon.

Sa unang pagkakataon, mukhang matanda ang tatay ko.

Pagod.

Puno ng pagsisisi.

At marahil ngayon lang niya nakita kung gaano karami ang nawala sa kanya habang inuuna niyang buuin ang pangarap para sa isang anak… habang unti-unti niyang winawasak ang isa pa.

Mahina akong ngumiti.

—“Tay… aalagaan ko po ang sarili ko.”

Hindi ko sinabing ayos lang.

Dahil hindi naman talaga naging ayos.

Pero hindi ko rin dinala ang galit habang papaalis ako.

Pagdating ko sa airport, unang beses kong sumakay ng international flight.

Habang nakaupo ako sa tabi ng bintana, nakita ko ang unti-unting pagliliwanag ng Maynila mula sa taas.

At sa unang pagkakataon sa buong buhay ko…

Hindi ko na naramdaman na kulang ako.

…

Pagkalipas ng limang taon, bumalik ako sa Pilipinas bilang lead engineer ng isang malaking AI technology company sa Singapore.

May sarili na akong condo sa Bonifacio Global City.

May sarili akong kotse.

May sarili akong buhay.

At sa unang pagkakataon, may sarili na rin akong tahanan.

Isang Linggo ng hapon, inimbitahan ko sina tatay para kumain.

Tahimik si Dylan habang nag-aayos ng mesa.

Hindi na siya iyong spoiled na batang kilala ko noon.

Nagtrabaho siya habang nag-aaral at kalaunan ay naging guro sa isang public school sa Bulacan.

Mas payapa na ang mukha niya ngayon.

Habang naghahain ako ng pagkain, napansin kong tahimik lang ang tatay ko.

Tinitingnan niya ang buong condo.

Pagkatapos ay bigla niyang nakita ang isang maliit na frame sa bookshelf.

Larawan iyon ng lumang kwarto ko.

Iyong masikip na kwartong walang study table.

Matagal niya iyong tinitigan.

Pagkatapos ay mahina niyang tinanong:

—“Bakit mo itinago pa iyan?”

Ngumiti ako habang inilalapag ang mangkok ng mainit na sinigang sa mesa.

—“Para hindi ko makalimutan kung saan ako nagsimula.”

Tahimik siyang yumuko.

At sa pagkakataong iyon, wala nang kailangang sisihin.

Dahil sa wakas, nakita na rin nila ang halaga ng anak na minsan nilang halos hindi nakita.